insanın kendi yokluğunu tahayyül edememesini ve rasyonalize etme çabasını çok iyi özetleyen ama islam inancına göre sadece bir yanılsamadan ibaret olan felsefi düşünce.
"doğmadan önce neysen, öldükten sonra da o olacaksın" önermesi ilk bakışta mantıklı gelse de, ruhun ve bilincin yaratılış felsefesini ıskalar. müslüman kimliğiyle bakan biri için bu dünya zaten kalıcı bir varoluş değil, bir geçiş ve imtihan alanıdır. allah'ın insana üflediği ruh, sadece biyolojik bir kod çözücüden ibaret olmadığı için beden çürüyüp yokluğa karışsa bile bilincin
(bkz: berzah alemi) ile devam edeceği gerçeği değişmez.
bu ihtimalin insana verdiği o "sorumsuzluk rahatlığı" yerine, her anın ve her amelin bir karşılığı olduğu bilinci hayatı asıl kıymetli kılan şeydir. ölüm bir hiçlik, bir siliniş değil; tam aksine mutlak adalete, asıl varoluşa ve yaratıcıya kavuşma eşiğidir. hiçlik sadece suskun bir cevaptır, islam ise hayata ve sonrasına anlam katan en gür sestir.
(bkz: ahiret inancı)
(bkz: berzah)
(bkz: ölüm bir son değildir)