#1
Süleyman Demirel, 1 Kasım 1924’te Isparta’nın Atabey ilçesine bağlı İslamköy’de doğan Türk inşaat mühendisi, siyasetçi, başbakan ve Türkiye’nin 9. Cumhurbaşkanıdır. Yahya ve Ümmühan Demirel çiftinin ikinci çocuğuydu. İlkokulu İslamköy’de, ortaokul ve lise eğitimini Isparta ile Afyon’da tamamladı. 1941’de Afyon Lisesinden mezun olduktan sonra İstanbul Teknik Üniversitesine girdi. Öğrencilik döneminde, 12 Mart 1948’de Nazmiye Şener ile evlendi. Çiftin çocuğu olmadı.
1949’da İstanbul Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesinden yüksek mühendis olarak mezun oldu. Aynı yıl Elektrik İşleri Etüt İdaresinde çalışmaya başladı ve sulama ile enerji alanında araştırma yapmak üzere ABD’ye gönderildi. 1953’te Seyhan Barajı’nda proje mühendisi, 1954’te Devlet Su İşleri Barajlar Dairesi Başkanı oldu. 1955’te, 31 yaşındayken DSİ Genel Müdürlüğüne getirildi. Baraj ve sulama projelerindeki çalışmaları nedeniyle ilerleyen yıllarda “Barajlar Kralı” olarak anıldı. 1960’ta askerlik görevi nedeniyle DSİ’den ayrıldı.
1962-1964 yıllarında serbest mühendislik ve müşavirlik yaptı, Orta Doğu Teknik Üniversitesinde ders verdi ve Amerikan Morrison Knudsen şirketinin Türkiye temsilciliğini üstlendi. Bu dönemde siyasi rakipleri tarafından “Morrison Süleyman” diye eleştirildi.
Siyasi hayatına 1962’de Adalet Partisinin Genel İdare Kuruluna girerek başladı. Ragıp Gümüşpala’nın ölümünün ardından 28 Kasım 1964’te Adalet Partisi Genel Başkanı seçildi. 1965’te Suat Hayri Ürgüplü hükümetinde Başbakan Yardımcısı ve Devlet Bakanı olarak görev yaptı. 10 Ekim 1965 seçimlerinde Adalet Partisi tek başına iktidara gelirken Demirel Isparta milletvekili seçildi ve 40 yaşında Türkiye’nin 12. Başbakanı oldu.
Adalet Partisi 1969 seçimlerini de kazandı. Demirel, 1965-1971 döneminde üç ayrı hükümet kurdu. Ancak artan siyasi şiddet, ekonomik sorunlar ve ordu içindeki müdahale arayışları sonucunda 12 Mart 1971’de verilen askeri muhtıranın ardından başbakanlıktan ayrıldı. 1973 seçimlerinde Adalet Partisi ikinci parti oldu ve Demirel ana muhalefet liderliğini sürdürdü.
31 Mart 1975’te Adalet Partisi, Milli Selamet Partisi, Milliyetçi Hareket Partisi ve Cumhuriyetçi Güven Partisinden oluşan Birinci Milliyetçi Cephe hükümetini kurarak yeniden başbakan oldu. 21 Temmuz 1977’de AP, MSP ve MHP ortaklığındaki İkinci Milliyetçi Cephe hükümetinin başına geçti. Bu hükümet Ocak 1978’de sona erdi. Kasım 1979’da MSP ve MHP’nin dışarıdan desteklediği azınlık hükümetini kurdu. Turgut Özal’ın hazırladığı, Türkiye ekonomisinin serbest piyasa düzenine geçişinde önemli bir dönemeç olan 24 Ocak 1980 kararları bu hükümet döneminde açıklandı.
12 Eylül 1980 askeri darbesiyle Demirel’in başbakanlığı sona erdi. Bir süre Gelibolu’daki Hamzaköy’de zorunlu ikamette tutuldu. Adalet Partisi kapatıldı ve 1982 Anayasası ile Demirel’e on yıl siyasi yasak getirildi. 1983’te kendisine yakın siyasetçilerin kurduğu Büyük Türkiye Partisinin kapatılmasının ardından bu kez Çanakkale’deki Zincirbozan’da gözetim altında tutuldu.
Siyasi yasağı 6 Eylül 1987’de yapılan halk oylamasıyla kaldırıldı. 24 Eylül 1987’de Doğru Yol Partisi Genel Başkanı oldu ve aynı yıl yeniden Isparta milletvekili seçildi. DYP’nin 1991 genel seçimlerinden birinci parti çıkmasının ardından Sosyaldemokrat Halkçı Parti ile koalisyon kurdu. 20 Kasım 1991’de yeniden başbakan olan Demirel, böylece siyasi yaşamındaki yedinci hükümeti kurdu.
Cumhurbaşkanı Turgut Özal’ın 17 Nisan 1993’te ölmesinden sonra TBMM tarafından 16 Mayıs 1993’te Türkiye’nin 9. Cumhurbaşkanı seçildi. Cumhurbaşkanlığı sırasında Sivas Katliamı, Susurluk skandalı ve 28 Şubat süreci gibi Türkiye tarihinin ağır olayları yaşandı. 28 Şubat 1997’deki Milli Güvenlik Kurulu toplantısına başkanlık etti. Necmettin Erbakan’ın Haziran 1997’de istifa etmesinin ardından hükümeti kurma görevini Tansu Çiller yerine Mesut Yılmaz’a vermesi, Demirel’in 28 Şubat sürecindeki rolünü kalıcı bir tartışma konusu haline getirdi. Demirel ise yıllar sonra bu sürecin darbe olmadığını savundu.
Yedi yıllık Cumhurbaşkanlığı görevi 16 Mayıs 2000’de sona erdi ve makamını Ahmet Necdet Sezer’e devretti. Bundan sonra aktif parti siyasetinden çekildi ancak Ankara Güniz Sokak’taki evinde siyasetçilerle görüşmeyi ve ülke gündemi hakkında açıklamalar yapmayı sürdürdü. Eşi Nazmiye Demirel’i 27 Mayıs 2013’te kaybetti.
Süleyman Demirel, böbrek ve kalp yetmezliği ile akut solunum yolu enfeksiyonu nedeniyle tedavi gördüğü Ankara Güven Hastanesinde 17 Haziran 2015’te hayatını kaybetti. Cenazesi, doğduğu İslamköy yakınlarındaki Çalca Tepesi’nde bulunan anıt mezara defnedildi.