fay hattı

fay hattı, yer kabuğunu oluşturan kaya blokları arasında kırılma, kayma veya yer değiştirme hareketinin gerçekleştiği zayıf kırık zonudur. Daha basit ifadeyle fay, yer kabuğundaki iki kaya kütlesinin birbirine göre hareket edebildiği kırık yüzeyidir; bu kırıkların harita üzerinde izlenebilen uzanımına ise fay hattı denir. faylar, levha hareketleri nedeniyle yer kabuğunda biriken gerilmenin sonucunda oluşur. Kayaçlar belli bir süre bu gerilmeye dayanır; ancak gerilme dayanma sınırını aştığında kırılma veya ani kayma meydana gelir. Bu ani hareket sırasında açığa çıkan enerji deprem dalgaları halinde yayılır ve deprem oluşur. faylar hareket biçimlerine göre genel olarak üç gruba ayrılır: doğrultu atımlı fay, eğim atımlı fay ve oblik fay. Doğrultu atımlı faylarda bloklar yatay yönde sağa veya sola hareket eder. Eğim atımlı faylarda hareket daha çok düşey yöndedir; normal fay ve ters fay bu gruba girer. Oblik faylarda ise hem yatay hem düşey hareket birlikte görülür. her fay hattı aynı derecede tehlikeli değildir. Bir fayın deprem üretme potansiyeli; diri olup olmamasına, geçmişte ürettiği depremlere, kayma hızına, uzunluğuna, çevresindeki gerilme birikimine ve bulunduğu bölgedeki zemin-yapı koşullarına göre değerlendirilir. Bu yüzden “fay var” demek tek başına yeterli değildir; asıl önemli olan fayın aktifliği ve yerleşim alanlarıyla ilişkisidir. türkiye açısından fay hattı kavramı hayati önemdedir. Kuzey Anadolu Fay Hattı, Doğu Anadolu Fay Hattı ve Batı Anadolu’daki graben sistemleri, ülkenin deprem riskini belirleyen başlıca tektonik yapılardır. Bu hatlar sadece jeoloji haritalarında duran çizgiler değil; şehir planlaması, yapı güvenliği, afet hazırlığı ve nüfus politikası açısından doğrudan dikkate alınması gereken doğal gerçeklerdir. kısacası fay hattı, depremin “nereden çıkabileceğini” anlamak için temel jeolojik göstergelerden biridir. Fay hattını bilmek korkmak için değil, zemini doğru seçmek, binayı doğru yapmak ve afete hazırlıklı yaşamak için gereklidir. (bkz: Deprem)