vagon li olayı

vagon li olayı (veya vagon-lits olayı), 1933 yılında istanbul’da yaşanan ve “vatandaş türkçe konuş!” kampanyasını yeniden alevlendiren milliyetçi protesto olaydır. 21-22 şubat 1933’te istanbul beyoğlu’ndaki fransız sermayeli uluslararası yataklı vagonlar şirketi (compagnie internationale des wagons-lits) şubesinde çalışan türk memur naci bey, bir müşteriye bilet ayarlarken galata şubesiyle telefonda türkçe konuşur. şirketin belçikalı/italyan müdürü gaetan jannoui, naci bey’i şirketin resmî dilinin fransızca olduğunu söyleyerek uyarır. naci bey’in “ben türk’üm, memleketimde resmî dil türkçe’dir” şeklinde karşılık vermesi üzerine jannoui, naci bey’e 25 kuruş para cezası verir ve 15 gün işten uzaklaştırma cezası uygular. jannoui’nin “gerekirse sopayla memurları yola getiririm” tarzı sözler söylediği de iddia edilir. 23 şubat 1933’te olay gazetelere yansır. “vagon lits şirketinde çirkin bir hadise”, “türkçe’yi istemeyenin türkiye’de yeri yoktur” gibi manşetlerle geniş yer bulur. haber kısa sürede kamuoyunda büyük tepki yaratır. 25 şubat 1933’te darülfünun (üniversite) öğrencileri ve milli türk talebe birliği üyeleri (aralarında peyami safa ve cahit arf gibi isimlerin de bulunduğu grup) beyoğlu’ndaki vagon li bürosu önünde protesto gösterisi düzenler. gösteri kısa sürede büyür. öğrenciler şirket binasının camlarını kırarak içeri girer, duvardaki mustafa kemal atatürk resmini indirir ve büroyu tahrip eder. grup daha sonra karaköy şubesine geçerek aynı şekilde atatürk resmini indirir ve binayı hasar verir. öğrenciler atatürk resmi ve türk bayraklarıyla valilik önüne kadar yürüyüş yapar. gazete binalarının önünde de bir süre gösteri devam eder. son olarak halkevine gidilerek atatürk resimleri teslim edilir ve kalabalık dağılır. olayın ardından vagon li şirketi naci bey’i işe iade eder. pera bölgesindeki birçok yabancı şirket türkçe tabela ve isim kullanmaya başlar. olay, erken cumhuriyet döneminde sürdürülen “vatandaş türkçe konuş!” kampanyasını yeniden canlandırır. vagon li şirketi ilerleyen yıllarda devletleştirilir. olay, cumhuriyet’in ilk yıllarında yabancı şirketlere ve dil meselesine karşı yükselen milliyetçi tepkilerin önemli örneklerinden biri olarak tarihe geçmiştir.