Küçük insanların hikayelerini anlatırken sosyal, ekonomik arka planları ile anlatır. Büyük yazardır. Türkçesi yalındır. Türkiye'de iyilikler, güzellikler, başarılar cezasız kalmadığı için hayatı hak ettiği gibi yaşayamamıştır. 1914 yılında doğmuş, 1970 yılında vefat etmiştir. Fotoğraflar Wikipedia'dan alınmıştır. aynı yerde detaylı hayat hikayesi vardır.
Orhan Kemal (asıl adı: Mehmet Raşit Öğütçü; takma adları: Orhan Raşit, Raşit Kemalî, Golcü Raşit)
Doğum: 15 Eylül 1914, Ceyhan, Adana (Osmanlı İmparatorluğu)
Ölüm: 2 Haziran 1970, Sofya, Bulgaristan Halk Cumhuriyeti (55 yaşında)
Defin: Zincirlikuyu Mezarlığı, İstanbul
Türk edebiyatının en önemli aydınlık gerçekçi (toplumcu gerçekçi) romancı ve öykücülerinden biridir. İşçi sınıfı, yoksul köylü, gecekondu hayatı ve küçük insanın günlük mücadelelerini samimi, sade bir dille anlatmasıyla tanınır. Etkilendiği yazarlar arasında Maksim Gorki, Panait Istrati ve özellikle hapishane arkadaşı Nâzım Hikmet öne çıkar.
Kronolojik Biyografi
1914-1930: Çocukluk ve Aile Hayatı
15 Eylül 1914’te Adana’nın Ceyhan ilçesinde doğdu. Babası avukat Abdülkadir Kemali Bey (Çanakkale cephesinde topçu teğmeni, I. TBMM’de Kastamonu milletvekili ve Adliye Nazırı), annesi Azime Hanım’dır. Aile, I. Dünya Savaşı sonrası Adana’nın Fransız işgali nedeniyle önce Niğde’ye, ardından Konya’ya taşındı. Orhan Kemal burada Delibaş İsyanı’na tanıklık etti. 1923’te aile Adana’ya döndü. Babası çiftçilik yaptı, Toksöz gazetesini çıkardı. Takrir-i Sükûn Kanunu döneminde gazete kapatıldı, babası 11 ay tutuklu kaldı. 1930’da babası Adana’da Ahali Cumhuriyet Fırkası’nı kurdu ve Ahali gazetesini çıkardı; parti kapatılınca Suriye’ye (daha sonra Lübnan/Beyrut’a) kaçtı.
1931-1937: Suriye/Lübnan Dönemi ve Adana’ya Dönüş
1931’de aile Beyrut’a yerleşti. Orhan Kemal orta öğrenimini yarıda bırakıp bulaşıkçılık ve matbaa işçiliği yaptı. 1932’de tek başına Adana’ya döndü, babaannesinin yanında kaldı. Çırçır (Mensucat) fabrikalarında işçilik ve kâtiplik yaptı. Bu yıllar Baba Evi ve Avare Yıllar romanlarına temel oluşturdu. Mayıs 1937’de aynı fabrikada işçi Nuriye Hanım ile evlendi. İlk çocukları Yıldız aynı yıl doğdu.
1938-1943: Askerlik, Hapis ve Edebiyata Başlangıç
1938’de askerlik için Niğde’ye gitti. Maksim Gorki ve Nâzım Hikmet kitapları okumak, “yabancı rejimler lehine propaganda” suçlamasıyla 11 Ekim 1938’de 5 yıl hapis cezası aldı (Kayseri Hapishanesi). İlk şiiri “Duvarlar”ı Reşat Kemal imzasıyla yayımladı. Babasının çabasıyla Adana, sonra Bursa Cezaevi’ne nakledildi. 1940’ta Bursa’da Nâzım Hikmet ile tanıştı; 3,5 yıl oda arkadaşı oldular. Nâzım Hikmet’in teşvikiyle şiirden romana/öyküye yöneldi. İlk öyküsü “Balık” 1940’ta Yeni Edebiyat’ta yayımlandı. 1943’te tahliye oldu; Orhan Kemal adını ilk kez bu dönemde kullandı.
1943-1950: Adana Yılları ve İlk Eserler
Adana’ya döndükten sonra amelelik, hamallık (Devlet Demiryolları), sebze nakliyatçılığı ve Verem Savaş Derneği’nde memurluk yaptı. 1944’te oğlu Nazım doğdu. 1945’te askerliğini tamamladı (Kilis-Çorum). Hikâyeleri dergilerde yayımlanmaya başladı. 1945’te Varlık Dergisi anketinde okurlar tarafından “en beğenilen hikâyeci” seçildi.
İlk kitapları:
Ekmek Kavgası (öykü, 1949)
Baba Evi (roman, 1949)
Avare Yıllar (roman, 1950)
1950-1970: İstanbul Dönemi ve Olgunluk Yılları
1949’da babasını kaybetti; ailesiyle İstanbul’a taşındı. Hayatının geri kalanını yazılarak geçirdi. 1951’de Cibali’ye yerleşti.
Önemli eserleri bu dönemde peş peşe geldi:
Murtaza ve Cemile (1952)
Bereketli Topraklar Üzerinde (1954) – Çukurova tarım işçilerinin destansı öyküsü
72. Koğuş (1954)
Eskici ve Oğulları (1962)
Gurbet Kuşları (1962)
Bir Filiz Vardı (1965) – otobiyografik
1964’te tiyatroya adım attı (İspinozlar oyunu). Romanlarını oyunlaştırdı (72. Koğuş, Murtaza vb.). 1965’te Nâzım Hikmet’le Üç Buçuk Yıl anı kitabını yayımladı. 1966’da kısa süre tutuklandı (komünizm propagandası iddiası). 1969’da Sait Faik Hikâye Armağanı (Önce Ekmek) ve Türk Dil Kurumu Ödülü aldı.
1970: Sofya Gezisi ve Ölüm
Mayıs 1970’te Bulgar Yazarlar Birliği’nin davetiyle Sofya’ya gitti (babaannesinin soyunu araştırmak ve “93’ten Bu Yana” adlı aile öyküsünü yazmak için). Tedavi gördüğü hastanede beyin kanaması sonucu 2 Haziran 1970’te vefat etti. Cenazesi 5 Haziran’da Türkiye’ye getirilerek Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedildi.
Başlıca Eserleri (Kategorik ve Kronolojik Özet)
Romanlar (seçme):
Baba Evi (1949), Avare Yıllar (1950), Cemile (1952), Murtaza (1952), Bereketli Topraklar Üzerinde (1954), Suçlu (1957), Devlet Kuşu (1958), Dünya Evi (1958), Eskici ve Oğulları (1962), Gurbet Kuşları (1962), Bir Filiz Vardı (1965), Arkadaş Islıkları (1968), Kaçak (1970, ölümünden sonra), Tersine Dünya (1986, ölümünden sonra).
Öykü Kitapları (seçme):
Ekmek Kavgası (1949), Sarhoşlar (1951), Çamaşırcının Kızı (1952), 72. Koğuş (1954), Arka Sokak (1956), Kardeş Payı (1957), Önce Ekmek (1968).
Oyunlar: İspinozlar (1965), 72. Koğuş (1967), Murtaza (1969).
Anı: Nâzım Hikmet’le Üç Buçuk Yıl (1965).
Küçük Adamın Notları dizisi (otobiyografik romanlar): Baba Evi, Avare Yıllar, Cemile, Dünya Evi, Arkadaş Islıkları.
Edebi Kişiliği ve Önemi
Orhan Kemal, toplumsal gerçekçiliğin en güçlü temsilcilerinden biridir. Kahramanlarını idealleştirmeden, hayatın içinden, konuşma diliyle anlatır. “Küçük adam”ın (işçi, köylü, gecekondu sakinleri) onur mücadelesini, yoksulluğu, sevgiyi ve dayanışmayı ustalıkla işler. Hapishane deneyimi ve Nâzım Hikmet’in etkisiyle toplumcu bir bakış geliştirdi. Eserleri birçok dile çevrildi; sinema ve tiyatroya uyarlandı.
Üç Kemal'lerden (Kemal Tahir, Orhan Kemal, Yaşar Kemal) biridir...
