#1
özellikle dinlenirken bacakları hareket ettirme konusunda karşı konulması zor bir dürtü oluşturan nörolojik rahatsızlık. tıpta restless legs syndrome yani rls ve willis-ekbom hastalığı adlarıyla da biliniyor.
huzursuz bacak sendromunda kişi bacaklarında karıncalanma, çekilme, yanma, kaşınma, zonklama, elektriklenme veya derinin altında bir şeyler hareket ediyormuş gibi tarif edilen rahatsız edici hisler yaşayabiliyor. belirtilerin en ayırt edici özelliği otururken veya yatarken ortaya çıkması, akşam ve gece saatlerinde belirginleşmesi ve ayağa kalkıp yürümek ya da bacakları hareket ettirmekle geçici olarak azalması.
bu nedenle yalnızca “bacakların durmadan hareket etmesi” şeklinde düşünülmemeli. tanıda temel olarak bacakları hareket ettirme isteğinin dinlenmeyle başlaması veya artması, hareketle rahatlaması, akşamları daha kötü olması ve belirtilerin başka bir hastalıkla daha iyi açıklanamaması aranıyor. huzursuz bacak sendromunun teşhisi için tek başına hastalığı gösteren özel bir kan testi veya görüntüleme yöntemi bulunmuyor.
hastalığın kesin nedeni her kişide belirlenemiyor. genetik yatkınlık önemli ve aynı ailede birden fazla kişide görülebiliyor. beyindeki demir metabolizması ile hareketlerin kontrolünde görev alan dopamin sistemi de hastalığın oluşumunda önemli kabul ediliyor. bu yüzden kan değerleri normal sınırlara yakın olsa bile özellikle demir depoları değerlendirmede önem taşıyabiliyor.
demir eksikliği huzursuz bacak belirtilerinin önemli nedenlerinden veya ağırlaştırıcılarından biri. böbrek yetmezliği, nöropati, uyku apnesi ve gebelikle birlikte de görülebiliyor. gebeliğin özellikle son üç ayında ortaya çıkan huzursuz bacak belirtileri çoğu kişide doğumdan sonra azalıyor veya kayboluyor.
bazı ilaçlar da belirtileri kötüleştirebiliyor. bazı antidepresanlar, antipsikotikler, bulantı ilaçları ve özellikle bazı antihistaminik ilaçlar bunlar arasında bulunuyor. bu nedenle huzursuz bacak şikayeti yeni başladıysa kullanılan ilaçların doktorla birlikte gözden geçirilmesi gerekebiliyor. reçeteli bir ilacı kendi kendine bırakmak ise doğru değil.
huzursuz bacak sendromu geceleri belirginleştiği için uykuya dalmayı ve uykuda kalmayı ciddi biçimde zorlaştırabiliyor. gündüz yorgunluğu, dikkat güçlüğü ve yaşam kalitesinde düşmeye yol açabiliyor. hastaların büyük bölümünde uyku sırasında bacakların belirli aralıklarla istemsiz biçimde sıçradığı periodic limb movements of sleep adı verilen hareketler de görülebiliyor. ancak bu iki durum tamamen aynı hastalık değil.
tedavide önce huzursuz bacağı ortaya çıkaran veya ağırlaştıran neden araştırılıyor. demir eksikliği varsa doktor kontrolünde demir tedavisi uygulanabiliyor. demir takviyesine yalnızca belirtilere bakarak başlanması önerilmiyor. kan testleriyle demir durumunun değerlendirilmesi gerekiyor.
ilaç gereken hastalarda tedavi yaklaşımı son yıllarda değişti. gabapentin, gabapentin enacarbil ve pregabalin gibi sinir sistemindeki kalsiyum kanallarını etkileyen ilaçlar birçok hasta için ilk seçenekler arasında bulunuyor. eskiden yaygın kullanılan pramipeksol, ropinirol ve rotigotin gibi dopamin sistemini etkileyen ilaçlar kısa dönemde etkili olabilse de uzun süreli kullanımda “augmentation” adı verilen özel bir soruna yol açabiliyor. bu durumda belirtiler günün daha erken saatlerinde başlamaya, daha şiddetli hale gelmeye ve bazen kollara kadar yayılmaya başlayabiliyor. bu nedenle dopamin ilaçlarının kullanımı artık daha dikkatli değerlendiriliyor.
hafif vakalarda düzenli uyku saatleri, orta düzey egzersiz, bacaklara masaj, sıcak banyo, sıcak veya soğuk uygulama ve kafeinin azaltılması bazı kişilerde belirtileri hafifletebiliyor. aşırı egzersiz veya gece geç saatte yoğun antrenman ise tersine şikayetleri artırabiliyor.
kısacası huzursuz bacak sendromu psikolojik bir huzursuzluk veya basit bir alışkanlık değil. sinir sistemi, demir metabolizması ve uyku düzeniyle ilişkili gerçek bir nörolojik hastalık. özellikle geceleri ortaya çıkan, hareket ettikçe azalan ve dinlenince yeniden başlayan bacak rahatsızlığı hastalığın en tipik işaretlerinden biri.