cern, Büyük Patlama'nın ilk anlarındaki maddeyi oluşturması

24 temmuz 2026 cern'in hafif atom çekirdeklerinde kuark-gluon plazması belirtileri bulması cern’deki büyük hadron çarpıştırıcısında oksijen ve neon çekirdeklerinin ışık hızına yakın hızlarda çarpıştırılması sonucunda, kuark-gluon plazması oluştuğuna işaret eden yeni bulgular elde edilmesidir. kuark-gluon plazması; proton ve nötronları oluşturan kuarklarla bunları bir arada tutan gluonların, aşırı sıcaklık ve yoğunluk altında serbestçe hareket ettiği egzotik bir madde halidir. bilim insanları evrenin Büyük Patlama’dan sonraki ilk mikro saniyelerinde bu durumda olduğunu düşünmektedir. bu madde daha önce çoğunlukla kurşun gibi ağır atom çekirdeklerinin çarpıştırılmasıyla inceleniyordu. 2025 yılında gerçekleştirilen oksijen-oksijen ve neon-neon çarpışmalarının yeni analizlerinde ALICE, ATLAS, CMS ve LHCb deneyleri birbirinden bağımsız olarak benzer belirtiler tespit etti. en önemli bulgulardan biri, çarpışmada oluşan yüksek enerjili kuark ve gluonların yoğun ortamdan geçerken enerji kaybetmesi anlamına gelen “jet quenching” veya parton enerji kaybıdır. ALICE, oksijen çarpışmalarında ölçülen enerji kaybının tesadüfen ortaya çıkma ihtimalini yaklaşık iki milyonda bir olarak bildirdi. sonuçlar, kuark-gluon plazmasının düşünüldüğünden çok daha küçük çarpışma sistemlerinde de oluşabileceğini gösteriyor.